Buhara, Bursa, Bosna güzergâhını bugünlük biraz değiştirelim ve şöyle yapalım: Batha, Buhara, Bursa. Batha, Mekke’nin diğer bir adıdır. İslâm güneşi bu mübarek şehirde doğdu. Medine ile birlikte kâinatı aydınlatmaya başladı. Gönülleri akıl ve iman ışığıyla, tefekkür ve aşk ateşiyle fetheden müminler, bir taraftan Bağdat üzerinden Buhara’ya ulaşırken diğer taraftan Kahire’den Kurtuba’ya selam gönderiyorlardı. Fethin aydınlattığı şehirlerde bir taraftan camiler, medreseler ve tekkeler kurulurken ilim ve irfanın, fikir ve felsefenin, nihayet güzel sanatların temsilcileri de yetişiyordu. Hz. Peygamber’in arkadaşlarından bu ulvî görevi devralan nesil ve onları takip edenler, önce Kur’an’ın tefsirine, hadisin tedvinine yoğunlaştılar. Sonra yeni coğrafyanın imkân ve ihtiyaçlarını göz önüne alarak fıkıh şemsiyesi altında hukuk ve ibadet dünyasının bütün meselelerine çare bulmaya çalıştılar. Peşi sıra inanç ve itikat konularını da en ince teferruatına kadar okudular, okuttular, tartıştılar ve yazdılar. Tasavvuf âleminin temsilcileri ise ahlak ve kalp dünyasının dantelini örmek için gece gündüz derin bir huzur ve teslimiyet ile çalıştılar. Bitmedi, dördüncü bir ana unsur olarak matematik, astronomi, hatta musikiye kadar uzanan diğer ilim dalları da var. Bütün bu ilimleri en üst seviyede temsil eden ulema, canı gönülden “Rabbim, ilmimi artır” duasını yaparken umera da bu konuda üzerlerine düşen görevi yerine getirmiştir. Bugün elimizde farklı bilim dallarında “dünya klasikleri” sınıfına giren eserler varsa bu bereketli ortak çalışmanın neticesidir. İşte elinizdeki kitap İslâm dünyasının küçük bir parçası olan bugünkü Özbekistan’ın dört şehrini esas alarak yukarıda özetlediğimiz faaliyetlerin muhteşem neticelerinin bir özetini tatlı bir üslupla bize sunmaktadır. İlim, irfan ve sanat hayatının bir kısmında geri kaldığımızı itiraf ederek yeniden toparlanmak için gayret göstermemiz gerektiğini de satır aralarında bize fısıldamaktadır. “Ey akıl ve idrak sahipleri, ibret alınız!”Türkistan coğrafyasının bu güzel şehirlerini adım adım gezerek Özbekistan Tarihi kitabını güzel fotoğraflarla hazırlayan Ömer Kaptan’a ve diğer emeği geçenlere teşekkür borcumuz vardır. Prof. Dr. Mustafa Kara
